TAAL EN DENKEN

door Professor Dr. Jan Pekelder

Het is moeilijk te geloven, maar er bestaan buiten de universiteit nog steeds enkele onwetenden die zich afvragen wat het nut van taalkunde is. Dezen zouden eens goed moeten nadenken over het volgende verhaal.

De wereldberoemde neurolinguïst Steven Pinker begint zijn boek The stuff of thought. Language as a window into human nature (2007) met 9/11. Hij gaat in op een debat dat aan het grote publiek is ontgaan, maar dat voor ons taalkundigen van belang is. Na de instorting van de Twin Towers rees er tussen de advocaten van de huurder van de panden, een zekere Larry Silverstein, en de advocaten van de verzekeringsmaatschappij een discussie over de betekenis van het Engelse woord event (= gebeurtenis). De verzekeringspolis van Silverstein noemde een maximum uit te keren bedrag van drie en half miljard dollar per "destructive event". Zien we 9/11 als één gebeurtenis, dan zou Silverstein 'slechts' deze drie en half miljard krijgen. Wordt 9/11 daarentegen gezien als twee gebeurtenissen, dan ontvangt de huurder het dubbele, zeven miljard dollar. Het moge duidelijk zijn dat de advocaten van de verzekeringsmaatschappij de één-event-lezing verdedigden: op 9 september vond er één gebeurtenis plaats, namelijk de wegvaging van de Twin Towers. De advocaten van Silverstein probeerden van hun kant de twee-events-lezing te rechtvaardigen: er is sprake geweest van twee gebeurtenissen. Ze zeiden: de filmjes laten duidelijk zien dat eerst de ene en enige tijd later de andere toren is geraakt en ingestort. En tussen de torens is een objectief te meten afstand. Het gaat dus om twee afzonderlijke gebouwen.

McDonald’s weet de mensen aan te trekken

door Marie Jankovská

Onlangs heeft fastfoodketen McDonald’s op de website voor zijn personeel een bericht gepubliceerd, waarin de medewerkers gewaarschuwd werden voor de producten van hun werkgever. In plaats van hamburgers, cola en friet, waar te veel calorieën, vetten, suiker en zout in zitten, raadde McDonald’s aan om eerder salades en water te consumeren. Jammer is dat dit advies tamelijk snel werd verwijderd, hoewel dat wel begrijpelijk is gezien het feit, dat het eetadvies in tegenspraak was met het doel van het bedrijf. Als je hamburgers, friet en cola wil verkopen, is het niet zo slim om openlijk over het gevaar van deze levensmiddelen te spreken, hoewel het inderdaad wel moreel zou zijn.

CouchSurfing - meer dan alleen een gratis bed voor de nacht

Online ‘reisgemeenschappen’ worden steeds populairder. De meest populaire website in zijn soort is couchsurfing (www.couchsurfing.org), die u in staat stelt om de rest van de wereld te ontdekken en ondertussen gelijkgestemde mensen te ontmoeten. ‘Couchsurfers’ kunnen gratis verblijven op de sofa of in een vrije kamer van een gastheer. De gastheer of –vrouw zal vaak bereid zijn om zijn gasten de stad te tonen en hen te verwelkomen in zijn dagelijks leven. In veel opzichten is het systeem net zo eenvoudig als het klinkt, maar ik zou graag een paar tips en trucs met u delen.

“Vertalersgeluk” - in het Archa-theater in Praag.

In de lezing "Vertalersgeluk" gaat Kees Mercks in op het vertalen van werk van uiteenlopende schrijvers als Comenius, Němcová, Bohumil Hrabal en Jiří Weil. Hij zal vertellen over de specifieke uitdaging die het vertalen van deze literaire helden met zich meebrengt. Die uitdaging ligt vooral in het feit dat een vertaling, in de ogen van Kees Mercks, nooit ‘af’ is, nooit volledig zal zijn, omdat de vertaalde tekst het origineel weliswaar heel dicht kan benaderen, maar nooit volledig zal overlappen. Dat is een onoplosbaar probleem, maar daar tegenover staan vele verrukkingen van het vinden van het juiste woord, de goede toon, de perfecte woordgrap.

Kees Mercks zal aan de hand van sprekende voorbeelden vertellen over het geluk en de tragiek van het vertalen, waarbij ook het publiek aan het woord zal worden gelaten. Dit alles gaat plaatsvinden op 15 januari a.s. om 16.00 uur en zal tot 17.30 duren: http://www.archatheatre.cz/cs/.

*Met medewerking van het Archa-theater in Praag en het Nederlands Letterenfonds in Amsterdam.

Sinterklaasfeest - een traditie in wording

Sinterklaas is een groot feest in Nederland, zelfs groter dan Kerstmis. Helaas zijn wij geen kinderen meer en daarom organiseert ook niemand een Kerstfeestjes in de klas voor ons. Ik heb dus mijn hoofd gebroken over een andere manier waarop wij de wintertijd wat aangenamer konden maken. En dan schoot me het binnen - laten wij lekker even naar een kroeg gaan.

Sinuhe de Egyptenaar - Ondřej Šťastný

Het uitgebreide historische epos Sinuhe de Egyptenaar is een uitstekend voorbeeld van het werk van de Finse schrijver, Mika Waltari (1908 – 1979). Hij studeerde filosofie, werkte vervolgens als journalist, maar later richtte hij zich alleen op literaire werken. Hij legde zich toe op veel verschillende genres, maar hij is het meest bekend door zijn historische romans, waarvan Sinuhe de Egyptenaar de meest succesvolle was, dat nog steeds in andere vertalingen wordt uitgegeven. Egyptenaar is een verhaal in de eerste persoon in de vorm van een autobiografie door de verbannen koninklijke arts, Sinuhe. Zijn avonturen zijn talrijk en hij is de meest geschikte persoon om ons daarover te vertellen.

Vier Praagse studenten Nederlands stelen de show in Český Brod

De Nederlander Thore Ammerlaan hield afgelopen zaterdagavond in Český Brod een Nederlandse avond. Een avond waarop de bewoners van Český Brod kennis konden maken met de Nederlandse cultuur, zoals stamppot, hutspot en bitterballen, maar ook met tulpen en molens. En natuurlijk met de Nederlandse taal, gepresenteerd door Anna, Daniela, Martina en Michal. Een wervelende show was het resultaat waarbij enkele bewoners van Český Brod hun eerste Nederlandse woorden spraken.

Paul Glaser – Tante Roosje door Lukáš Vítek

Ik zou graag jullie iets vertellen over een schitterend persoon die Roosje Glaser heette. Op donderdag 13. 11. was ik namelijk op een avond met de Nederlandse schrijver Paul Glaser, waar hij het boek over zijn tante presenteerde. Ja, het gebeurt niet zo vaak, denk ik, dat men over zijn eigen tante gaat schrijven, want er is helemaal geen reden om dat te doen. Meestal als iemand over één van zijn familieleden besluit te schrijven, doet hij dat om twee redenen: het familielid is of heel beroemd, of heel rijk. Maar tante Roosje was noch echt beroemd, noch had ze zo veel geld. Dus de vraag is, waardoor ze zo buitengewoon, zo zeldzaam was?

Nederlanders moeten hun hoofd niet boven het maaiveld uitsteken

Het Nederlandse televisieprogramma De wereld draait door behandelt elke werkdag verschillende maatschappelijke thema’s. Het praatprogramma wordt gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk. Tijdens de uitzending van 22 oktober werd onder andere de Nederlandse mentaliteit besproken door de hoogleraar middeleeuwse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, Herman Pleij, die onlangs zijn nieuwe boek Moet kunnen heeft uitgegeven. Wat is de Nederlandse mentaliteit en wanneer werd zij gevormd? De antwoorden vind je in deze artikel.

Praagse Perspectieven 10

Zoals wij eerder op Praagselijntjes hebben aangekondigd, organiseerde de sectie Nederlands van de Karelsuniversiteit te Praag de tiende aflevering van Praagse Perspectieven. De bijeenkomst vond plaats in de bibliotheek van het Oostenrijks Cultureel Forum op 30 en 31 oktober 2014.

De Praagse Perspectieven zijn feestelijk geopend door Zdenka Hrnčířová, het hoofd van de afdeling Nederlands. Ze wijdde het colloquium aan de nagedachtenis van Olga Krijtová, de grote persoonlijkheid van de Tsjechische neerlandistiek die in november 2013 is overleden. Bij de opening waren enkele eregasten aanwezig, onder andere Zijne Excelentie de heer Ed Hoeks, de ambassadeur van het Koninkrijk der Nederlanden en de heer Vít Dovalil, de directeur van het Instituut van Germaanse studies waarvan de neerlandistiek een onderdeel is.