Overbodige rijkdom? door Professor Pekelder

Plaats van handeling: Parijs. Gare du Nord. Tijd: 10.25 uur. De Thalys leunt als een spinnende kater tegen perron 7, klaar voor vertrek. Ik probeer op mijn kaartje de nummers van rijtuig en stoel te ontdekken. Ha, daar heb ik ze: wagon 13, plaats 65. Even op mijn hand schrijven. Ik loop enkele tientallen meters over het perron. Stap in en pers mijn grote lijf door het petieterige interieur van deze Gallische boemel. 60, 62, 65. Ik check mijn hand. Op mijn zetel zit een Frans gekapte blondine. Ik spreek haar in het Frans aan, zeggende dat dit MIJN plaats is. Geprikkeld kijkt ze op en antwoordt in vloeiend Zuidnederlands: "Wat zijn we weer precies vandaag". Ze staat op van haar plaatsje aan het raam, ik ga zitten, zij gaat naast me zitten en kijkt voor de rest van de reis demonstratief de andere kant op. De trein begint te rijden en ik begin te mijmeren.

"Wat zijn we weer precies vandaag", gaat het door mijn hoofd. Wat een zin, zeg! Als dit geen overbodige rijkdom is… De enige vorm die hier niet overbodig is, is precies. De rest is stilistische franje: emotie, afstand, onvrede en glijmiddel. Het eerste woordje wat, de exclamatieve modus, met bijpassende prosodie, is emfatisch en wijst dus op emotie. Zijn we, de pluralis, creëert afstand. Door mijn persoontje op te lossen in meervoudigheid, loopt zij minder kans op ruzie. Het vierde woordje weer: dit is de eerste keer dat ik me tot deze blondine richt, dus weer heeft hier zeker niet de bijwoordelijke betekenis van 'opnieuw'. Het heeft veel weg van een zogenaamde reinforcer, een versterker die de onvrede van mevrouw uitdrukt. Vandaag is nog mysterieuzer. Het betekent in ieder geval niet 'vandaag', want dat wisten we al. Misschien is het een mitigator, een verzachter, een glijmiddel. U bent nu, vandaag, even lastig meneer, maar ik ga ervan uit dat u verder een heel aangename man bent.

Tot mijn aankomst te Brussel had ik iets om over na te denken, lekker onderuit, de ogen dicht, om me beter te concentreren en vooral ook om me af te sluiten van dat nukkige blondje. 

Val van het boek?

“Books are no more threatened by e-books, than stairs were by elevators.”

Stephen Fry

De laatste jaren is het elektronische boek een groot fenomeen geworden. De ontwikkeling van de technologie is in alle velden van de samenleving te zien en heeft een grote invloed op de verspreiding van de informatie. Via elektronische media kunnen we met minimale vertraging het nieuws uit de andere kant van de wereld volgen. De informatieve functie van de letteren die eens meestal door middel van boeken werd vervuld, wordt vandaag de dag meer en meer aan de elektronische bronnen overgelaten. Dat zette me wel aan het denken hoe eigenlijk de ontwikkeling van de technologie bij het leesproces eruitziet? Is de invloed van de technologie erop vooral positief of negatief? Welke rol speelt tegenwoordig een elektronisch boek? Heeft de Britse acteur en komiek Stephen Fry gelijk dat een e-boek geen bedreiging betekent voor boeken? Welke waarde heeft dan het gedrukte boek?

Vertaling van een fragment uit 'Corsetten voor een libel' (1970) van A. Koolhaas

Jak se to toho dne událo?

Bylo šíleně krásné počasí. Říčka, která vytéká z lesa, najednou dorazila na přímé slunce a to je obrovský rozdíl oproti stínu, který v lese panuje. Ale skoro hned za lesem stála taková hráz. Malá, nepochybně. Postavená už tak před stoletím. Nahoře dlouhé kusy přírodního kamene a uprostřed prkna. Člověk mohl nejvyšší prkna oddělat a zase je zasadit zpátky. Takto se dala trochu řídit hladina vody za hrází.

Voda tekla přes prkna. S trochou dobré vůle to mohl člověk nazývat vodopádkem; asi metr a půl vysokým. Dobře, toto všechno není zase tak zajímavé, kromě pro bytosti, které rády naslouchají zvuku vodopádu, pro ty, kterým se takový výhled líbí, rády se tam posadí, nebo které se okamžitě pokusí vyskočit nahoru.

Internationaal Studentendictee: De minister leest voor!

door Ivana Hrabalová

Op dinsdag 21 april 2015 vindt het Internationale Studentendictee der Nederlandse taal weer plaats. In tien landen begint het om 11:30 uur en dit jaar wordt het voorgelezen door De Nederlandse Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Hoe ziet het dictee dit jaar uit? In tegenstelling tot voorgaande jaren, krijgt ieder instituut die aan het dictee deelneemt, een filmpje waarin minister Mariëtte Bussemaker de hele tekst één keer voorleest. Dit geldt bovendien als inleiding waarin de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap internationale studenten van het Nederlands succes toewenst. Dan wordt het dictee stuk voor stuk voorgelezen door de plaatselijke lector. En tot slot leest de lector de hele tekst nog één keer voor.

Wat valt er te winnen?

Het geheim van de miniboekjes

Dit blog is bedoeld voor studenten Nederlands van de Karelsuniversiteit, maar ik wil graag eens een uitzondering maken en wel voor een uitzonderlijk persoon. 

Ze is een telg uit een bekende Tsjechische familie en heet Marie Šebová, maar nog uitzonderlijker is dat ze bij mij Nederlandse les volgt en 87 jaar is. Nu wil ik haar niemand  tot voorbeeld stellen, maar wil wel gezegd hebben dat ze mij tien minuten voor het einde van de les al vraagt om huiswerk. Dat doet ze met zoveel enthousiasme en gedrevenheid dat haar medecursisten de opdrachten zonder wanklank accepteren.

Een paar weken geleden vroeg ze me of ze een verhaaltje mocht inleveren. Dat mocht natuurlijk en het was zo ontroerend dat ik het andere generaties niet wil onthouden. Het is goed te weten dat haar broer een klein half jaartje geleden op 92-jarige leeftijd overleden is en dat ze zijn spullen aan het opruimen zijn.

door Marie Šebová

Vandaag ga ik je jullie iets van de oude tijden vertellen, over de dingen, die ergens in de rommelkamer, in de kelder of op zolder liggen. Ze hebben een eigen geschiedenis. Maar wie weet, wat voor een?

Toen mijn broer overleed, hebben wij, mijn nicht Ivana en ik, bij het schoonmaken van het oude huis tonnen aan verschillende voorwerpen gevonden. Wat ermee te doen? Ivana: "Alles moet weg". Ik zeg: "Niets mag weg". Het resultaat is dat Ivana alles aan mij heeft overgelaten en nu heb ik kisten vol boeken en tijdschiften en van alles en nog wat. Die wachten op mij en op het moment waarop ik weet wat weggeworpen kan  worden of wat bewaard moet worden voor de toekomstige generatie.

Zoals de twee Engelse boekjes van kolibrieformaat,  5,4 x  3,4 mm in leer gebonden, die zich onder de voorwerpen bevonden, die hebben een story!

TAAL EN DENKEN

door Professor Dr. Jan Pekelder

Het is moeilijk te geloven, maar er bestaan buiten de universiteit nog steeds enkele onwetenden die zich afvragen wat het nut van taalkunde is. Dezen zouden eens goed moeten nadenken over het volgende verhaal.

De wereldberoemde neurolinguïst Steven Pinker begint zijn boek The stuff of thought. Language as a window into human nature (2007) met 9/11. Hij gaat in op een debat dat aan het grote publiek is ontgaan, maar dat voor ons taalkundigen van belang is. Na de instorting van de Twin Towers rees er tussen de advocaten van de huurder van de panden, een zekere Larry Silverstein, en de advocaten van de verzekeringsmaatschappij een discussie over de betekenis van het Engelse woord event (= gebeurtenis). De verzekeringspolis van Silverstein noemde een maximum uit te keren bedrag van drie en half miljard dollar per "destructive event". Zien we 9/11 als één gebeurtenis, dan zou Silverstein 'slechts' deze drie en half miljard krijgen. Wordt 9/11 daarentegen gezien als twee gebeurtenissen, dan ontvangt de huurder het dubbele, zeven miljard dollar. Het moge duidelijk zijn dat de advocaten van de verzekeringsmaatschappij de één-event-lezing verdedigden: op 9 september vond er één gebeurtenis plaats, namelijk de wegvaging van de Twin Towers. De advocaten van Silverstein probeerden van hun kant de twee-events-lezing te rechtvaardigen: er is sprake geweest van twee gebeurtenissen. Ze zeiden: de filmjes laten duidelijk zien dat eerst de ene en enige tijd later de andere toren is geraakt en ingestort. En tussen de torens is een objectief te meten afstand. Het gaat dus om twee afzonderlijke gebouwen.

McDonald’s weet de mensen aan te trekken

door Marie Jankovská

Onlangs heeft fastfoodketen McDonald’s op de website voor zijn personeel een bericht gepubliceerd, waarin de medewerkers gewaarschuwd werden voor de producten van hun werkgever. In plaats van hamburgers, cola en friet, waar te veel calorieën, vetten, suiker en zout in zitten, raadde McDonald’s aan om eerder salades en water te consumeren. Jammer is dat dit advies tamelijk snel werd verwijderd, hoewel dat wel begrijpelijk is gezien het feit, dat het eetadvies in tegenspraak was met het doel van het bedrijf. Als je hamburgers, friet en cola wil verkopen, is het niet zo slim om openlijk over het gevaar van deze levensmiddelen te spreken, hoewel het inderdaad wel moreel zou zijn.

CouchSurfing - meer dan alleen een gratis bed voor de nacht

Online ‘reisgemeenschappen’ worden steeds populairder. De meest populaire website in zijn soort is couchsurfing (www.couchsurfing.org), die u in staat stelt om de rest van de wereld te ontdekken en ondertussen gelijkgestemde mensen te ontmoeten. ‘Couchsurfers’ kunnen gratis verblijven op de sofa of in een vrije kamer van een gastheer. De gastheer of –vrouw zal vaak bereid zijn om zijn gasten de stad te tonen en hen te verwelkomen in zijn dagelijks leven. In veel opzichten is het systeem net zo eenvoudig als het klinkt, maar ik zou graag een paar tips en trucs met u delen.

“Vertalersgeluk” - in het Archa-theater in Praag.

In de lezing "Vertalersgeluk" gaat Kees Mercks in op het vertalen van werk van uiteenlopende schrijvers als Comenius, Němcová, Bohumil Hrabal en Jiří Weil. Hij zal vertellen over de specifieke uitdaging die het vertalen van deze literaire helden met zich meebrengt. Die uitdaging ligt vooral in het feit dat een vertaling, in de ogen van Kees Mercks, nooit ‘af’ is, nooit volledig zal zijn, omdat de vertaalde tekst het origineel weliswaar heel dicht kan benaderen, maar nooit volledig zal overlappen. Dat is een onoplosbaar probleem, maar daar tegenover staan vele verrukkingen van het vinden van het juiste woord, de goede toon, de perfecte woordgrap.

Kees Mercks zal aan de hand van sprekende voorbeelden vertellen over het geluk en de tragiek van het vertalen, waarbij ook het publiek aan het woord zal worden gelaten. Dit alles gaat plaatsvinden op 15 januari a.s. om 16.00 uur en zal tot 17.30 duren: http://www.archatheatre.cz/cs/.

*Met medewerking van het Archa-theater in Praag en het Nederlands Letterenfonds in Amsterdam.

Sinterklaasfeest - een traditie in wording

Sinterklaas is een groot feest in Nederland, zelfs groter dan Kerstmis. Helaas zijn wij geen kinderen meer en daarom organiseert ook niemand een Kerstfeestjes in de klas voor ons. Ik heb dus mijn hoofd gebroken over een andere manier waarop wij de wintertijd wat aangenamer konden maken. En dan schoot me het binnen - laten wij lekker even naar een kroeg gaan.